Landbouwvrijstelling en winstbelasting box 3
Op zich zijn het twee verschillende zaken, maar toch hebben ze meer met elkaar te maken dan soms wordt gedacht.
Waarom de landbouwvrijstelling werd ingevoerd
In 1918 is de landbouwvrijstelling ingevoerd om fiscale gelijkheid te creëren tussen de zelfstandige agrariër (eigenaar/gebruiker) en de externe grondeigenaar (verpachter).
In het begin van de 20e eeuw was er een fiscale ongelijkheid in Nederland:
- De verpachter, een grondeigenaar die zijn landbouwgrond verpachtte aan een agrariër, hoefde destijds geen belasting te betalen over de waardestijging van die grond. Dit werd gezien als een onbelaste particuliere vermogenswinst.
- Een agrariër die op eigen grond werkte, werd gezien als ondernemer. Volgens de normale winstregels zou de waardestijging van zijn grond wél als bedrijfswinst worden belast zodra de agrariër de grond of het bedrijf verkocht.
Om deze ongelijkheid in balans te brengen werd de landbouwvrijstelling in het leven geroepen voor de agrariër met eigen grond. De waardestijging van de grond bleef hierdoor voor de actieve agrariër onbelast. Het onbelaste deel is later beperkt tot de waardeverandering van de grond voor zover deze in de landbouwsector in gebruik bleef (de zogenaamde WEVAB: Waarde Economisch Verkeer bij Agrarische Bestemming).
Secundaire historische redenen
Naast dit fiscale hoofdargument speelden er destijds en in de decennia daarna nog een aantal praktische en economische redenen mee:
- Het niet-belasten van inflatiewinst: grond stijgt door de jaren heen vaak in waarde door inflatie. De wetgever vond het onrechtvaardig om agrariërs te belasten op een waardestijging die alleen op papier bestond (geldontwaarding) en niet voortkwam uit de bedrijfsvoering zelf.
- Agrarische bedrijfsopvolging mogelijk maken: de landbouwsector leunt zwaar op gezinsbedrijven die overgaan van ouders op kinderen. Zonder de landbouwvrijstelling zou er bij een bedrijfsoverdracht een enorme belastingclaim ontstaan over de grond, waardoor veel jonge agrariërs de overname financieel niet zouden kunnen opbrengen.
- Grondmobiliteit stimuleren: door de winst bij verkoop vrij te stellen, konden boeren makkelijker gronden ruilen of verkopen om hun bedrijf te herstructureren of te moderniseren, zonder dat de fiscus een groot deel van de opbrengst opeiste.
Landbouwvrijstelling anno 2026
De landbouwvrijstelling blijft voorlopig bestaan. Het kabinet is niet van plan deze fiscale regeling voor agrariërs op korte termijn te veranderen. Staatssecretaris Eelco Eerenberg van Financiën heeft op 1 oktober 2026 tijdens het debat over de Algemene Financiële Beschouwingen in de Tweede Kamer aangegeven niet aan de regeling te willen tornen.
Over nut en noodzaak van de landbouwvrijstelling zijn recentelijk adviezen gepubliceerd door de Algemene Rekenkamer en SEO.
Samengevat komen deze adviezen erop neer dat de regeling haar oorspronkelijke doelen niet meer dient, neveneffecten misloopt en het belastingstelsel onnodig complex maakt. De adviezen pleiten ervoor om de regeling af te schaffen. Het kabinet heeft aangegeven (voorlopig) niet aan de landbouwvrijstelling te willen tornen.
Met alles wat nu speelt in de landbouw, zijn de drie secundaire historische redenen in relatie tot de landbouwvrijstelling naar mijn mening nog steeds zeer actueel. Ze zijn nog steeds wezenlijk voor de agrarische praktijk.
De samenhang met box 3
Terug naar de eerdergenoemde ongelijkheid uit het begin van deze blog. Destijds was er geen balans tussen de eigenaar-verpachter en de eigenaar-agrariër. Destijds is dat via de landbouwvrijstelling in balans gebracht. Door een wijziging in de box 3-belasting (waarover de afgelopen periode veel gediscussieerd is) en de grote kans dat in box 3 een vermogenswinstbelasting wordt ingevoerd, zou dit ook het moment kunnen zijn waarop de landbouwvrijstelling wordt gewijzigd.
De in het verleden bewust gekozen balans wordt verstoord.
Na het vernietigende advies van de Raad van State (RvS) van 2 november 2026 op de box 3-plannen van het Kabinet, heeft de RvS geadviseerd om dit plan in te trekken of in ieder geval niet ongewijzigd in te dienen.
De belastingdienst heeft het wetsvoorstel ook kritisch tegen het licht gehouden. Daarbij heeft de dienst vooral gekeken naar mogelijke problemen bij de uitvoering. Uit de uitvoeringstoets blijkt dat de belastingdienst de novelle in ieder geval tot 2028 onuitvoerbaar acht, schrijft de RvS.
Als we nuchter naar de huidige stand van zaken kijken en een doorkijkje maken, lijkt mij dat in het box 3-stelsel, óf de vermogensaangroei (de waardeaangroei zonder realisatie) óf de vermogenswinst (de winst die gerealiseerd wordt bij verkoop vanaf een bepaald moment) belast zal zijn. Waarbij ik verwacht dat een vermogenswinstbelasting, dus belasting betalen bij het realiseren van de winst, het gaat worden. Deze ontwikkeling gaat de eigenaar-verpachter nog meer dan nu raken.
Wat betekent dit voor de eigenaar-verpachter?
Voor de eigenaar-verpachter zal vooral de vraag zijn vanaf wanneer deze aanpassingen aan de orde zullen zijn. Zolang een fictief rendement belast is, wordt gekeken hoe de laagste waarde opgegeven kan worden in box 3. Op het moment dat naast het jaarlijkse rendement ook de waardestijging wordt belast, is het belangrijk om het bezit tegen de werkelijke waarde te waarderen als dit hoger is dan de normen die nu door de belastingdienst gepubliceerd worden. Zo wordt voorkomen dat bij verkoop onnodig meer belasting wordt betaald dan er daadwerkelijk aan waardestijging is gerealiseerd in de periode dat deze waardestijging belast is.
Een dilemma waar nu juist veel grondeigenaren-verpachters mee te maken hebben. De politiek is hier aan zet.
Wat betekent dit voor de eigenaar-gebruiker?
Voor de eigenaar-gebruikers, de agrariërs, is het de vraag of de landbouwvrijstelling gaat verdwijnen. Sterker nog, de vraag waar eigenaar-gebruikers echt mee bezig zijn, is: wanneer wordt deze landbouwvrijstelling afgeschaft? Dat de landbouwvrijstelling in haar huidige vorm de langste tijd heeft gehad, is wel duidelijk.
Van belang is ook of er sprake zal zijn van overgangsrecht, zoals eerder ook aan de orde is geweest met eerdere inperkingen van de landbouwvrijstelling. Deze onzekerheid brengt met zich mee dat het verstandig is de (fiscale) boekwaarde op het niveau te hebben van de marktwaarde.
Gegeven de eerder beschreven balans is het niet vreemd dat een aanpassing in box 3 gelijk zou kunnen lopen met een aanpassing van de landbouwvrijstelling. Ook al is niets zeker met de belastingplannen.
Maatwerk in de praktijk
Afsluitend en kijkend naar de praktijk, denk ik dat het voor de agrariërs (eigenaar-gebruiker) goed is om de balanswaarde van de grond zoveel mogelijk gelijk te krijgen met de werkelijke waarde.
Voor de eigenaar-verpachter (box 3 beleggers) in landbouwgrond is het de afweging tegen welke waarde grond nu op te gaan nemen bij de fiscale aangifte in box 3. De fictieve normen van de belastingdienst volgen, bewust kiezen voor een andere waarde die uiteraard goed te verantwoorden moet zijn, óf het bezit overbrengen naar een bv.
Met maatwerk is de beste situatie voor u te realiseren, waarbij de samenwerking tussen een fiscaal adviseur en een waardedeskundige steeds belangrijk is voor het beste resultaat.
Voor het waarde-advies zijn wij u graag van dienst.














