Overslaan en naar de inhoud gaan

Grond of gebouwen tijdelijk in gebruik geven: welke overeenkomst past?


Geschreven door
Annemiek de Feijter-van de Zande

Een perceel landbouwgrond dat over enkele jaren nodig is voor woningbouw. Een boerderij in afwachting van herontwikkeling. Of een weiland dat tijdelijk wordt gebruikt voor paarden. Regelmatig wil een eigenaar grond of gebouwen tijdelijk door een ander laten gebruiken. Maar welke overeenkomst past daarbij? Pacht ligt bij landbouwgrond voor de hand, maar ook bruikleen, huur of leegstandsbeheer kan passend zijn.

De juiste keuze hangt af van het object, het gebruik, het tijdspad en de afspraken tussen partijen.

Wanneer is er sprake van pacht?

Bij landbouwgrond moet eerst worden beoordeeld of sprake is van pacht. Kort gezegd gaat het om het in gebruik geven van een onroerende zaak voor de uitoefening van de landbouw, waarvoor de gebruiker een tegenprestatie levert.

Over het onderscheid tussen pacht en huur en bedrijfsmatig landbouwkundig gebruik schreef ik eerder: Pacht of huur? Let op het verschil!

Voor tijdelijk gebruik zijn verschillende mogelijkheden.

1. Geliberaliseerde pacht

Voor losse landbouwgrond zonder gebouwen is geliberaliseerde pacht een veelgebruikte vorm. Partijen kunnen een overeenkomst voor zes jaar of korter sluiten. Deze biedt de verpachter meer flexibiliteit dan reguliere pacht.

Bij een looptijd van zes jaar of korter geldt onder meer de wettelijke pachtprijsbescherming niet en eindigt de overeenkomst na de afgesproken termijn. Dit kan interessant zijn voor grond die later nodig is voor bijvoorbeeld gebiedsontwikkeling, maar voorlopig nog agrarisch kan worden gebruikt.

In onze beheerpraktijk wegen we daarom regelmatig geliberaliseerde pacht af tegen bruikleen in een situatie waarbij de ontwikkeling van het perceel of gebied dichterbij komt. Daarbij kijken we onder meer naar het mogelijke agrarische gebruik qua teelt, de plannen van de eigenaar en het bijbehorende tijdspad.

2. Reguliere pacht voor een kortere duur

Een minder bekende mogelijkheid is reguliere pacht voor kortere duur.

De wettelijke duur bedraagt in beginsel twaalf jaar voor een hoeve en zes jaar voor los land. Artikel 7:325 BW biedt de mogelijkheid een kortere termijn overeen te komen. Hiervoor is goedkeuring van de grondkamer nodig. Zij beoordeelt of sprake is van bijzondere omstandigheden en of de algemene belangen van de landbouw niet worden geschaad.

Een praktijkvoorbeeld is een glastuinbouwbedrijf dat was aangekocht voor toekomstige woningbouwontwikkeling. Woningbouw was planologisch nog niet mogelijk. In de tussentijd wilde de eigenaar het kassencomplex doelmatig beheren en tijdelijk verpachten. Ook de pachter wilde de locatie tijdelijk gebruiken.

De grondkamer zag hierin voldoende bijzondere omstandigheden. Daarbij speelde mee dat:

  • het bedrijf was aangekocht voor woningbouwontwikkeling;
  • die ontwikkeling planologisch nog niet mogelijk was;
  • tijdelijk agrarisch gebruik een doelmatige tussenoplossing bood; en
  • de algemene belangen van de landbouw niet werden geschaad.

De kortere pachtduur werd daarom goedgekeurd.

Voor grondeigenaren en gebiedsontwikkelaars kan dit een interessant instrument zijn om vastgoed in afwachting van ontwikkeling tijdelijk agrarisch te benutten. Goedkeuring door de grondkamer blijft wel afhankelijk van de omstandigheden per specifiek geval.

3. Bruikleen

Wanneer een eigenaar een perceel tijdelijk in gebruik wil geven en een tegenprestatie ondergeschikt is, kan bruikleen een oplossing zijn.

Dat kan bijvoorbeeld passen wanneer nog niet precies bekend is wanneer de eigenaar de grond (weer) nodig heeft. Goede en flexibele beëindigingsvoorwaarden zijn dan belangrijk. In onze beheerpraktijk komen bijvoorbeeld overeenkomsten voor die eindigen bij eigendomsoverdracht of bij de start van voorbereidende (bouw)werkzaamheden.

Een belangrijk aandachtspunt is dat bruikleen ook daadwerkelijk bruikleen moet zijn. Als de gebruiker een tegenprestatie levert en het gebruik voldoet aan de kenmerken van pacht, kan discussie ontstaan over de juridische kwalificatie.

4. Huur bij niet-bedrijfsmatig agrarisch gebruik

Niet ieder gebruik van grasland of weiland is pacht. Denk aan een particulier die een weiland hobbymatig gebruikt voor enkele paarden, zonder dat sprake is van bedrijfsmatige landbouw. Als niet aan de voorwaarden voor pacht wordt voldaan, kan huur passender zijn.

Kijk daarom naar: wie de gebruiker is, waarvoor de grond wordt gebruikt, of sprake is van bedrijfsmatige landbouw, of een tegenprestatie wordt geleverd en welke afspraken partijen willen maken. Op basis daarvan kan worden bepaald of pacht, huur of bruikleen passend is.

5. Tijdelijk gebruik van woningen en gebouwen

Ook woningen en andere gebouwen kunnen tijdelijk vrijkomen, bijvoorbeeld in afwachting van sloop of herontwikkeling.

Reguliere verhuur kan dan voor de eigenaar ongewenste huurrechtelijke gevolgen hebben. Leegstandsbeheer kan een alternatief zijn, waarbij een professionele leegstandsbeheerder het tijdelijke gebruik en beheer verzorgt.

Omdat voor woningen andere regels gelden dan voor landbouwgrond, vraagt ook dit om een passende juridische constructie.

Conclusie

Bij tijdelijke ingebruikgeving van een object zijn voor een eigenaar vooral de volgende vragen belangrijk:

  • Wat wordt in gebruik gegeven: grond, gebouwen of een woning?
  • Waarvoor wordt het object gebruikt?
  • Is sprake van bedrijfsmatige landbouw?
  • Wordt er een tegenprestatie geleverd?
  • Wanneer moet de eigenaar weer over het object kunnen beschikken?
  • Welke flexibiliteit is nodig, bijvoorbeeld bij opzegging of betreding?

Op basis daarvan kan worden gekozen voor geliberaliseerde pacht, reguliere pacht voor kortere duur, bruikleen, huur of leegstandsbeheer.

Juist bij tijdelijk gebruik is het belangrijk vooraf de juiste juridische vorm te kiezen. Daarmee voorkom je discussie wanneer de eigenaar het object weer nodig heeft.

Rentmeesterskantoor Overwater BV adviseert eigenaren en gebruikers over passende vormen van tijdelijk gebruik en het goed vastleggen van bijbehorende afspraken. Meer weten? Neem contact met ons op!